1 - على به معنى حال باشد يعنى در مقابل ظلم آنها و در حال ستمكاريشان . 2 - على به معناى غرض باشد كما اينكه عرب مىگويد : ضرب زيدا على عصيانه اى لاجل عصيانه . حال احتمال ثانى كه قطعا نيست كه بگوئيم خداوند بندگان را مىآمرزند به جهت خاطر ظلم آنها فتعين الاحتمال الاول كه در برابر ستم آنها بر خود آنها را مىآمرزد و مؤاخذه نمىكند . ج : خداوند در قرآن مجيد خود را به صفت عفو و غفور متصف فرموده و مسلمانان هم بر عفو و رحمت و مغفرت الهى متفق القولند و معناى عفو و غفران چيزى جز همان اسقاط عقاب از معصيت‌كاران نيست پس اجماع دالّ بر اين معنا است . بنا بر اين دلائل سمعى عبارتند از قرآن و سنت و اجماع . آخرين آيه : يا عِبادِيَ الَّذِينَ أَسْرَفُوا عَلى أَنْفُسِهِمْ لا تَقْنَطُوا مِنْ رَحْمَةِ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ يَغْفِرُ الذُّنُوبَ جَمِيعاً « » . ترجمه : اى بندگانى كه بر خويشتن اسراف نموديد از رحمت الهى مأيوس نباشيد چرا كه خداوند همهء گناهان را مىآمرزد . در خاتمه : مطلب مهم و قابل توجه مسأله خوف و رجاء است كه اسلام انسان را نه صد در صد اميدوار مىكند كه تن به هر فسق و فجورى بدهد به اميد رحمت واسعهء الهى و نه صد در صد مىترساند و نااميد مىكند كه يك گناه كرد به كلى مأيوس شود و بگويد : آب كه از سر گذشت چه يك متر و چه صد متر خير يأس از گناهان كبيره است بلكه اسلام انسان را ميان خوف و رجاء نگاه مىدارد كه عامل تكامل است .